Je maakt een prachtig beeld met Midjourney. Maar van wie is het eigenlijk?
Het is een vraag die steeds meer makers bezighoudt. Je investeert tijd in het perfectioneren van je prompt, selecteert zorgvuldig uit tientallen variaties, bewerkt het resultaat in Photoshop, en dan? Is dat beeld van jou? Mag iemand anders het zomaar gebruiken? En wat als het AI-model getraind is op werk van andere kunstenaars?
In 2026 krijgen we eindelijk meer duidelijkheid. De EU AI Act treedt gefaseerd in werking, op 7 mei 2026 bereikte de EU een akkoord over het AI Omnibus-pakket dat enkele regels aanpast en termijnen verschuift, en de technische standaarden voor het labelen van AI-content worden concreet. Maar het blijft complex.
In dit artikel leggen we uit wat de huidige stand van zaken is, wat er verandert, en wat het praktisch voor jou betekent als je werkt met AI-beeldgeneratie.
Let op: dit artikel is informatief bedoeld en is geen juridisch advies. Voor specifieke situaties raden we aan een gespecialiseerd jurist te raadplegen.
De EU AI Act: wat staat erin over beelden?
De EU AI Act (Verordening 2024/1689) is de eerste uitgebreide AI-wetgeving ter wereld. De wet is in augustus 2024 in werking getreden en wordt gefaseerd van kracht. Voor makers van AI-beelden zijn vooral twee onderdelen relevant: de transparantie-eisen (artikel 50) en de auteursrechtelijke verplichtingen (artikel 53).
Artikel 50: transparantie wordt verplicht
Vanaf 2 augustus 2026 worden de transparantie-eisen van artikel 50 volledig van kracht. Wat betekent dat concreet?
Voor aanbieders van AI-systemen (OpenAI, Midjourney, Stability AI, Google):
- AI-gegenereerde content moet worden gemarkeerd in een machine-leesbaar formaat
- Outputs moeten detecteerbaar zijn als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd
- Dit geldt voor tekst, audio, afbeeldingen én video
Voor professionele gebruikers (deployers):
- Wie deepfakes publiceert, moet zichtbaar vermelden dat de content kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd
- Wie AI-gegenereerde tekst publiceert over zaken van publiek belang, moet dit ook vermelden
Wat dit betekent voor jou: als je AI-beelden maakt voor eigen gebruik, verandert er weinig. Maar publiceer je ze professioneel, op social media, in marketing, of voor verkoop, dan is transparantie niet langer optioneel.
Het AI Omnibus-akkoord van mei 2026
Op 7 mei 2026 bereikten de Raad en het Europees Parlement een politiek akkoord over het Digital Omnibus on AI, een vereenvoudigingspakket dat een aantal termijnen en verplichtingen aanpast. Belangrijkste gevolgen voor makers van AI-beelden:
- Extra tijd voor watermarking: aanbieders van generatieve AI-systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt zijn, krijgen tot 2 december 2026 om te voldoen aan de machine-leesbare markering van artikel 50(2). Nieuwkomers na die datum moeten direct voldoen.
- Nieuw verbod op CSAM en non-consensuele intieme beelden: het akkoord voegt een expliciete verbodsbepaling toe voor AI-systemen die dergelijk materiaal genereren.
- Uitgestelde high-risk-verplichtingen: de zwaardere verplichtingen voor hoog-risico AI-toepassingen (Bijlage III) worden verschoven naar 2 december 2027.
Het akkoord moet nog formeel worden aangenomen door Parlement en Raad en gepubliceerd in het Publicatieblad, wat naar verwachting voor 2 augustus 2026 zal gebeuren.
Artikel 53: training data en auteursrecht
Artikel 53 richt zich op aanbieders van general-purpose AI-modellen en legt twee kernverplichtingen op:
- Naleving van EU-auteursrecht: AI-bedrijven moeten een beleid implementeren dat voldoet aan de EU Copyright Directive, inclusief het respecteren van opt-out-rechten
- Publicatie van trainingsdata-samenvattingen: er moet een voldoende gedetailleerde samenvatting openbaar worden gemaakt van de content die is gebruikt voor training
Dit is relevant omdat het direct raakt aan de vraag of jouw werk, als fotograaf, illustrator of ontwerper, zonder toestemming mag worden gebruikt om AI-modellen te trainen.
Auteursrecht op AI-output: de Nederlandse situatie
In Nederland geldt de Auteurswet uit 1912, die uiteraard niet geschreven is met AI in gedachten. Toch biedt de bestaande wetgeving meer houvast dan je misschien denkt.
Het basisprincipe: alleen mensen kunnen makers zijn
Het Nederlandse auteursrecht beschermt alleen werken die een eigen oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Die maker moet een mens zijn. Een beeld dat volledig en autonoom door AI is gegenereerd, zonder substantiële menselijke creatieve inbreng, is in Nederland niet auteursrechtelijk beschermd.
Dat klinkt simpel, maar de praktijk is genuanceerder.
Wanneer ontstaat er wél auteursrecht?
Als jij als mens voldoende creatieve keuzes maakt bij het gebruik van AI als hulpmiddel, kan er wel degelijk auteursrecht ontstaan. Denk aan:
- Gedetailleerd promptontwerp: het formuleren van specifieke, creatieve instructies
- Selectie en curatie: uit tientallen gegenereerde variaties de beste kiezen
- Nabewerking: het beeld bewerken, combineren of aanpassen in Photoshop of vergelijkbare software
- Iteratief proces: meerdere generatierondes waarbij je het resultaat steeds bijstuurt
Hoe meer creatieve keuzes je maakt, hoe sterker je positie. Maar er is geen harde grens. Er is (nog) geen uitgebreide Nederlandse rechtspraak die precies aangeeft wanneer het kantelpunt bereikt is.
Praktische vuistregel: als je kunt uitleggen welke creatieve keuzes je hebt gemaakt en waarom, sta je sterker. Documenteer je proces, bewaar je prompts, tussenresultaten en bewerkingen.
Hoe gaan andere EU-landen hiermee om?
De benadering verschilt per land, maar de rode lijn in de EU is vergelijkbaar: puur AI-gegenereerde werken zonder menselijke creatieve inbreng krijgen geen auteursrechtelijke bescherming. Frankrijk, Duitsland en Spanje hanteren soortgelijke criteria. De VS hanteren een vergelijkbare lijn, het US Copyright Office heeft herhaaldelijk geweigerd puur AI-gegenereerde werken te registreren.
De resolutie van maart 2026: een keerpunt?
Op 10 maart 2026 nam het Europees Parlement met een overweldigende meerderheid (460 voor, 71 tegen) een resolutie aan over auteursrecht en generatieve AI. Hoewel niet-bindend, geeft het een duidelijk signaal over waar de wetgeving heen gaat.
De belangrijkste punten uit de resolutie
Een Europees register voor trainingsdata Het parlement wil een register bij het EU-merkenbureau (EUIPO) waarin AI-bedrijven moeten bijhouden welke auteursrechtelijk beschermde werken ze hebben gebruikt voor training, én welke makers een opt-out hebben ingediend.
Eerlijke vergoeding voor rechthebbenden AI-aanbieders moeten transparant zijn over welk beschermd werk ze hebben gebruikt en rechthebbenden een eerlijke vergoeding bieden.
Weerlegbaar vermoeden bij niet-naleving Als een AI-bedrijf niet voldoet aan de transparantie-eisen, wordt aangenomen dat het beschermde werken zonder toestemming heeft gebruikt. De bewijslast verschuift dan naar het AI-bedrijf.
Geen auteursrecht op volledig AI-gegenereerde werken Het parlement stelt expliciet dat content die volledig door AI is gegenereerd niet door auteursrecht beschermd hoort te zijn.
Dit is voorlopig een politiek signaal, geen wet. De Europese Commissie beslist of ze hiermee een wetgevingsproces start. Maar de richting is duidelijk.
C2PA en content credentials: de technische oplossing
Terwijl juristen debatteren over rechten, werkt de tech-industrie aan een praktische oplossing: C2PA (Coalition for Content Provenance and Authenticity). Dit is een open technische standaard die metadata aan content toevoegt, zodat je kunt verifiëren hoe iets is gemaakt.
Hoe werkt C2PA?
Een C2PA-manifest bevat informatie over:
- Oorsprong: wanneer en waar het beeld is gemaakt
- Modificaties: welke bewerkingen zijn uitgevoerd en met welke tools
- AI-gebruik: hoe het beeld is gegenereerd, inclusief de gebruikte prompt
Deze metadata is cryptografisch ondertekend en kan niet ongemerkt worden gewijzigd. Je kunt het zien als een digitaal certificaat voor je beeld.
Wie doet er al aan mee?
De lijst is indrukwekkend: Adobe, Microsoft, Google, OpenAI, Meta, Amazon, Sony, BBC, Nikon en Leica, onder vele anderen. In de praktijk betekent dit:
- GPT Image 2 (ChatGPT) voegt automatisch C2PA-metadata toe aan gegenereerde beelden
- Google Nano Banana gebruikt SynthID-watermerken én C2PA-metadata
- Adobe Firefly ondertekent alle outputs met content credentials
- Camera's van Nikon en Leica kunnen C2PA-metadata toevoegen aan foto's
Je kunt de C2PA-metadata van een beeld controleren via contentcredentials.org/verify.
Waarom C2PA belangrijk wordt
Met de EU AI Act die labeling verplicht stelt, wordt C2PA de verwachte standaard waarmee AI-aanbieders aan de wet voldoen. Het is niet de enige oplossing, Google's SynthID gebruikt onzichtbare watermerken die bewerkingen overleven, maar C2PA is de meest breed geadopteerde open standaard.
Wil je meer weten over hoe je AI-beelden kunt herkennen? Lees dan ons artikel over AI-beeldherkenning en detectie.
Training data: mag een AI-bedrijf jouw werk gebruiken?
Dit is misschien wel de meest verhitte discussie in de AI-wereld. AI-beeldgeneratoren zijn getraind op miljarden afbeeldingen van het internet, waaronder mogelijk jouw werk. Is dat toegestaan?
De huidige juridische situatie
De EU Copyright Directive (2019) bevat twee text-and-data-mining (TDM) uitzonderingen:
- Artikel 3: wetenschappelijk onderzoek mag auteursrechtelijk beschermd materiaal minen zonder toestemming
- Artikel 4: commerciële partijen mogen dat ook, tenzij de rechthebbende een opt-out heeft ingesteld
Dat opt-out-recht is cruciaal. Als je als maker niet wilt dat je werk wordt gebruikt voor AI-training, kun je dit aangeven via:
- robots.txt: een bestand op je website dat webcrawlers instrueert
- Metadata in je bestanden: via tags die aangeven dat TDM niet is toegestaan
- Expliciete verklaringen: in je gebruiksvoorwaarden
Het probleem? Veel makers wisten dit niet, of hebben het niet gedaan voordat hun werk al was opgenomen in trainingssets. En de handhaving is lastig.
Wat verandert er in 2026?
Onder artikel 53 van de AI Act moeten AI-bedrijven:
- Actief controleren of een databron een auteursrechtelijk voorbehoud heeft
- Het voorbehoud respecteren en uitgesloten content niet gebruiken
- Een samenvatting publiceren van de gebruikte trainingsdata
De Europese Commissie heeft een template ontwikkeld voor deze samenvattingen. Het idee is dat rechthebbenden zo kunnen controleren of hun werk is gebruikt.
Praktisch advies: als je niet wilt dat je werk wordt gebruikt voor AI-training, stel dan nu een opt-out in. Gebruik robots.txt, voeg TDM-reserveringen toe aan je metadata, en vermeld het in je gebruiksvoorwaarden.
Praktische gevolgen voor makers van AI-beelden
Alle wetgeving en technische standaarden ten spijt, wat betekent dit concreet als je vandaag AI-beelden maakt?
Als je AI-beelden maakt voor eigen gebruik
Er verandert weinig. Je mag AI-beelden maken voor persoonlijk gebruik zonder beperkingen. De transparantie-eisen gelden niet voor privégebruik.
Als je AI-beelden commercieel gebruikt
Hier wordt het relevant. Enkele aandachtspunten:
| Situatie | Actie |
|---|---|
| Beelden voor betaalde advertenties | Check licentievoorwaarden van je AI-tool |
| Beelden publiceren op social media | Wees transparant over AI-gebruik |
| Deepfakes maken en publiceren | Verplichte, zichtbare disclosure |
| Beelden doorverkopen | Documenteer creatief proces voor auteursrechtclaim |
Meer weten over commercieel gebruik? Lees ons artikel over AI-beelden commercieel gebruiken.
Als je je eigen werk wilt beschermen tegen AI-training
- Stel opt-outs in via robots.txt en metadata
- Overweeg diensten als Glaze of Nightshade die je werk beschermen tegen scraping
- Houd de ontwikkelingen rond het Europese register in de gaten
- Registreer je werk waar mogelijk bij collectieve beheersorganisaties
Als je AI-beelden wilt verkopen
De verkoopbaarheid hangt af van meerdere factoren: de licentievoorwaarden van je tool, de mate van menselijke creatieve inbreng, en de eerlijkheid over de ontstaanswijze. Meer hierover lees je in ons artikel over AI-kunst verkopen.
Wat brengt de toekomst?
De wetgeving rond AI en copyright is in beweging. Enkele ontwikkelingen om in de gaten te houden:
- 2 augustus 2026: artikel 50 van de AI Act wordt volledig van kracht, verplichte labeling en machine-leesbare markering. Aanbieders die al op de markt zijn, hebben tot 2 december 2026 voor de watermark-implementatie.
- Het Europese trainingsdata-register: als de Commissie de resolutie van maart 2026 oppakt, kan dit de transparantie fundamenteel veranderen
- Rechtspraak: de eerste Europese rechtszaken over AI-training en auteursrecht zijn in voorbereiding. Uitspraken zullen de interpretatie van de wet verder vormgeven
- Technische standaarden: C2PA en SynthID worden breder geadopteerd, ook door nieuwere modellen als GPT Image 2 en Nano Banana
De trend is duidelijk: meer transparantie, meer rechten voor makers, en meer verantwoordelijkheid voor AI-bedrijven. Maar de details worden de komende jaren nog ingevuld.
Benieuwd naar de bredere toekomst van AI-beeldgeneratie? Lees dan ons artikel over de toekomst van AI-beeldgeneratie.
Wat je nu al kunt doen
Wacht niet tot de wet volledig van kracht is. Enkele concrete stappen die je vandaag kunt zetten:
- Documenteer je creatieve proces, bewaar prompts, iteraties en bewerkingen
- Lees de licentievoorwaarden van je AI-tools en begrijp wat je wel en niet mag
- Stel opt-outs in als je niet wilt dat je eigen werk voor training wordt gebruikt
- Wees transparant over AI-gebruik in je professionele werk
- Controleer C2PA-metadata van je AI-beelden voordat je ze publiceert
- Volg de ontwikkelingen, de wetgeving verandert snel en wat vandaag geldt, kan morgen anders zijn
Bronnen
- EU AI Act (Verordening 2024/1689), eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj, de volledige wettekst van de Europese AI-verordening, inclusief artikel 50 (transparantie) en artikel 53 (trainingsdata)
- Digital Omnibus on AI: provisional agreement mei 2026, consilium.europa.eu, persbericht van de Raad over het akkoord van 7 mei 2026
- Europees Parlement: AI en auteursrecht, europarl.europa.eu, resoluties, stemverslagen en het wetgevingsproces rondom AI en intellectueel eigendom
- Nederlandse Auteurswet, wetten.overheid.nl/BWBR0001886, de volledige tekst van de Nederlandse Auteurswet via de officiële Rijksoverheid wettenbank
De wereld van AI en auteursrecht is complex en in ontwikkeling. Maar één ding is zeker: wie zich nu informeert, staat straks niet voor verrassingen.
Veelgestelde vragen
Kan ik auteursrecht claimen op een AI-gegenereerd beeld?
Dat hangt af van je creatieve inbreng. Volledig door AI gegenereerde beelden zonder menselijke sturing zijn in Nederland niet auteursrechtelijk beschermd. Maar als jij substantiële creatieve keuzes maakt, denk aan promptontwerp, selectie, bewerking, kan er wel degelijk auteursrecht ontstaan.
Moet ik vanaf augustus 2026 al mijn AI-beelden labelen?
De labeling-verplichting onder artikel 50 van de EU AI Act geldt primair voor aanbieders van AI-systemen (zoals OpenAI of Midjourney) en professionele gebruikers die deepfakes publiceren. Als individuele gebruiker ben je niet direct verplicht, maar platforms waarop je publiceert kunnen wel eigen regels hanteren. Dankzij het AI Omnibus-akkoord van mei 2026 krijgen aanbieders die al voor 2 augustus 2026 op de markt zijn extra tijd tot 2 december 2026 voor de machine-leesbare markering.
Mogen AI-bedrijven mijn werk gebruiken om hun modellen te trainen?
Alleen als je geen opt-out hebt ingesteld. Onder de EU Copyright Directive kun je je rechten voorbehouden via robots.txt of metadata. AI-bedrijven zijn verplicht dit te respecteren. Bij commerciële training zonder opt-out gelden de text-and-data-mining-uitzonderingen.
Wat is C2PA en waarom zou ik dat moeten kennen?
C2PA is een open technische standaard die metadata aan beelden toevoegt, zodat je kunt verifiëren hoe een beeld is gemaakt. Steeds meer AI-tools als GPT Image 2 en Google Nano Banana voegen automatisch C2PA-metadata toe. Het wordt de standaard manier om AI-content te herkennen en aan de EU AI Act te voldoen.
Wat gebeurt er als ik de regels niet volg?
De EU AI Act voorziet in boetes tot 3% van de wereldwijde jaaromzet voor bedrijven die de transparantie-eisen overtreden. Voor individuele gebruikers zijn de gevolgen voorlopig beperkt, maar het publiceren van deepfakes zonder disclosure kan ook onder bestaande wetgeving (smaad, portretrecht) strafbaar zijn.
